Welke voedingsmiddelen zijn halal?

De indeling van een voedingsmiddel als toegestaan (halal) of verboden (haram) is afhankelijk van talrijke factoren (lees ook: Wat betekent halal?). De primaire bronnen voor een dergelijke beoordeling zijn de Koran en de Soenna van de profeet Mohammed (s). Ook geografische omstandigheden en factoren spelen een rol. Voedselproductie is bovendien zo'n gespecialiseerd gebied dat het is onderverdeeld in verschillende wetenschappen (bijv. levensmiddelenchemie of -technologie). Processen en gebruikte materialen veranderen zo snel dat er geen algemeen geldende uitspraken over productcategorieën kunnen worden gedaan. In plaats daarvan worden afzonderlijke bestanddelen en productiemethoden bekeken, door islamitische rechtsgeleerden geanalyseerd en vervolgens als halal of niet-halal geclassificeerd.

Halalclassificatie door certificeringsinstituten

De classificatie wordt tegenwoordig niet meer door individuele geleerden uitgevoerd. Voor dergelijke taken zijn, afhankelijk van de eisen, de rechtsschool en de regio in de wereld, verschillende certificeringsinstituten ontstaan. In opdracht van voedselproducenten, restaurants enz. certificeren zij producten als toegestaan (halal). Om een keurmerk van het betreffende instituut te krijgen, moet de organisatie of het bedrijf dat het certificaat wil ontvangen aan alle criteria en voorwaarden voldoen. Een bekende contactpersoon in Europa en vooral in Duitsland is het Europees Halal-certificeringsinstituut (EHZ) in Hamburg. 

Criteria voor halalcertificering

EHZ biedt een gemakkelijk te begrijpen overzicht [1] van de vereiste criteria voor een halal-certificering. Certificeringsinstituten bestuderen de Koran, de soenna van de profeet Mohammed (s) en de rechtsadviezen van verschillende geleerden en toetsen producten, levensmiddelen en vooral de productieprocessen aan de eerder vastgestelde normen. Deze worden hieronder als introductie op het onderwerp behandeld en naar hun betekenis weergegeven. Halal levensmiddelen moeten dus

uit halal-grondstoffen bestaan

•  afkomstig zijn van toegestane dieren die op islamitisch correcte wijze zijn geslacht.
•  „zuiver” worden geproduceerd. Dat betekent bijvoorbeeld zonder bloed, uitwerpselen enz.
• absoluut alcoholvrij worden geproduceerd.

Ook bij de verwerking mag geen alcohol worden gebruikt; hiermee wordt in deze context ethanol bedoeld. In bredere zin zijn alle bedwelmende middelen verboden (haram). Verder geldt dat zeedieren in principe zijn toegestaan. Omdat het koudbloedige dieren zijn, hoeven ze niet te worden geslacht.

Deze criteria kunnen hieronder verder worden uitgesplitst. Omdat de categorie vlees een breed en deels complex onderdeel van dit onderwerp vormt, ligt de focus eerst op producten en levensmiddelen. Onderwerpen zoals de halal-slacht en de criteria voor het productieproces van levensmiddelen (trefwoord: kruisbesmetting) worden in afzonderlijke artikelen behandeld.

Halal-grondstoffen voor de productie van levensmiddelen zijn

• plantaardige grondstoffen waarbij geen fermentatie heeft plaatsgevonden (bijv. ongefermenteerde vruchtensappen)
• dierlijke grondstoffen afkomstig van toegestane en halal geslachte dieren (bijv. gelatine van een halal geslachte koe). 

Haram-grondstoffen zijn

• Bloed
• Varkensvlees
• Vlees van dieren die een natuurlijke dood zijn gestorven
• Vlees van roofdieren met hoektanden, evenals roofvogels met klauwen
• Alcohol als genotmiddel, ongeacht vorm en concentratie

Wat betekent dat concreet?

De genoemde criteria klinken allemaal nogal abstract. Ter verduidelijking worden twee concrete voorbeelden besproken.

Sommige levensmiddelenproducenten zijn bijvoorbeeld bij fruitgums overgestapt van varkensgelatine op rundergelatine. De consumptie van rundvlees en andere producten is in principe toegestaan (halal). Als het dier echter niet volgens de islamitische richtlijnen is geslacht, mag ook de gelatine die ervan is gemaakt niet worden geconsumeerd. Een vergelijkbaar probleem doet zich voor bij kalverstremsel. Stremsel is een mengsel van verschillende enzymen dat wordt gewonnen uit de lebmaag van een geslacht kalf en nodig is voor de kaasproductie.² Als een product waarvoor stremsel is gebruikt als halal moet worden aangemerkt, moet het betreffende kalf halal zijn geslacht. Anders kan volgens veel geleerden het hele product (bijv. kaas) niet als halal worden beschouwd. Andere ingrediënten die vaak voorkomen in halalsnoepjes, zijn mono- en diglyceriden van voedingsvetzuren. Glyceriden zijn in principe het product van glycerol (een niet-bedwelmende alcohol) en zuren. In dit geval moet worden gekeken naar de voedingsvetzuren. Volgens de EU-richtlijnen hoeft de herkomst hiervan niet expliciet te worden vermeld. Ze kunnen van plantaardige of dierlijke oorsprong zijn. Hoewel de naam historisch ingeburgerd is, komt deze tegenwoordig niet meer precies overeen met moderne productiemethoden. De genoemde zuren kunnen daadwerkelijk afkomstig zijn van dierlijke vetten. Volgens de huidige normen worden ze echter vaak gewonnen uit soja (plantaardige oorsprong) of melk (dierlijke oorsprong). Melk geldt volgens islamitische maatstaven als 'rein'.

Zoals eerder al is aangegeven, zijn er bij de productie van levensmiddelen zeer subtiele verschillen die, wanneer certificerende instanties en geleerden ze beoordelen, vanwege uiteenlopende regionale omstandigheden en andere factoren kunnen leiden tot minimaal verschillende voedingsvoorschriften. Ter verduidelijking zijn eenvoudige voorbeelden gekozen. De toepassing op ingewikkelde productieprocessen vereist aanzienlijk complexere en diepgaandere beoordelingen. 

Nadat het onderwerp 'vlees' al meerdere keren aan bod is gekomen, lezen jullie in het volgende artikel over het correct islamitisch slachten van dieren en varianten die dankzij moderne technologieën gangbaar zijn geworden: Artikel: Halal vlees. Hoe verloopt de islamitische slacht?